PORADNIK WARSZTATOWY POZŁOTNICTWA
Techniki złocenia wodnego, olejowego, ogniowego
i elektrolitycznego oraz złocenia na szkle
Historia · Przygotowanie podłoży · Receptury szczegółowe
Karty techniczne · Warunki pracy · BHP · Konserwacja
* * *
Opracowanie praktyczne na podstawie źródeł historycznych
i współczesnej praktyki warsztatowej oraz konserwatorskiej.
ZŁOTO I SREBRO W PROSZKU W POZŁOTNICTWIE WODNYM
1. Czym jest złoto / srebro w proszku w kontekście water gilding?
W pozłotnictwie wodnym proszki metaliczne stosuje się głównie na dwa sposoby:
• Shell gold / shell silver – bardzo drobny proszek złota lub srebra spoiwany gumą arabską (lub klejem) w pastę / farbę; maluje się pędzlem na przygotowanym podłożu (często na pulmencie), a po wyschnięciu można polerować agatem do wysokiego połysku.
• Posypywanie proszkiem – suchy gold/silver powder nanosi się na jeszcze kleistą / aktywowaną powierzchnię (pulment + wódka lub rozcieńczony klej), dociska i poleruje.
Obie metody pozwalają na precyzyjne detale, uzupełnienia, napisy i efekty niemożliwe przy pełnym płatku. Wymagają jednak tak samo starannego podłoża kredowo-klejowego i pulmentu jak klasyczne złocenie płatowe – od tego zależy przyczepność i możliwość burnishingu.
REWITALIZACJA HISTORYCZNYCH POWŁOK KREDOWYCH, PULMENTU I ZŁOCEŃ
1. Zakres i charakter warstw
Typowy układ na ołtarzach (od podłoża): drewno → przeklejenie → zaprawa kredowo-klejowa (gesso) → pulment (bole) →złoto / srebro płatowe → ewentualne laserunki / korladury (w tym z Dragon’s Blood) → werniksy / przemalowania późniejsze. Rewitalizacja obejmuje diagnozę, oczyszczanie, stabilizację, uzupełnienia i ochronę – z poszanowaniem oryginalnej substancji.
ASSIETTE À DORER CHARBONNEL PORADNIK WARSZTATOWY
1. Charakterystyka produktu – Assiette à dorer Charbonnel Assiette à dorer (z fr. „talerz do złocenia”, bole, bolus, pulment) to bardzo drobno zmielona pasta gliny kaolinowej / ziemnej, stosowana jako tradycyjny podkład pod złocenia w technice klejowej (water gilding / dorure à l’eau). Zapewnia stabilną, jednorodną i chłonną warstwę, która po wypolerowaniu umożliwia uzyskanie wysokiego połysku złota oraz nadaje mu ciepły lub chłodny ton w zależności od koloru bolusú.
Firma Charbonnel (marka Lefranc & Bourgeois) oferuje klasyczny, gotowy do rozcieńczenia bolus w formie pasty o wysokiej jakości przemiału.
DODATKI DO PULMENTU Gliceryna, miód, cukier, mydło, wosk i inne
1. Po co w ogóle dodawać coś do pulmentu?
Gotowe pulmenty (Kolner, Charbonnel i in.) oraz klasyczne receptury z glinki + kleju króliczego sprawdzają się w standardowych warunkach. Gdy jednak podłoże jest elastyczne, klimat bardzo suchy lub wilgotny, warstwy mają tendencję do pękania, albo potrzebujemy innego „chwytu” złota – sięgamy po dodatki plastyfikujące, higroskopijne lub modyfikujące napięcie powierzchniowe.
Zasada: dodawać mało, testować na próbce, nie mieszać wielu dodatków naraz bez jasnego celu. Nadmiar plastyfikatora osłabia spoiwo i utrudnia polerowanie.
CZĘŚĆ I: TECHNIKA ZŁOCENIA WODNEGO (WATER GILDING)
1. WPROWADZENIE I WERYFIKACJA TECHNIKI
Złocenie Wodne (Water Gilding), w języku włoskim Doratura a guazzo / a bolo, we
francuskim Dorure à la détrempe / à l'eau, a w niemieckim Glanzvergoldung /
Polimentvergoldung, jest uznawane za najwyższą formę sztuki pozłotniczej. W
odróżnieniu od złocenia olejnego (Oil Gilding, Wł. Doratura a missione, Fr. Dorure à la
mixtion, Niem. Ölvergoldung / Anlegevergoldung), które daje powierzchnię matową
lub satynową, złocenie wodne umożliwia uzyskanie idealnie gładkiego, lustrzanego
połysku o głębi niemożliwej do osiągnięcia innymi metodami. Jest to proces
fizykochemiczny, w którym niezwykle cienkie płatki złota (zazwyczaj 23-24 karaty) są
nakładane na powierzchnię pokrytą tradycyjnym gruntem kredowo-klejowym, a
następnie aktywowane roztworem wody i alkoholu. Kluczowym elementem jest
pulment, zwany bolusem (Wł. Bolo, Fr. Bolus / Assiette, Niem. Poliment / Bolus) –
specjalna glinka, która po zwilżeniu tworzy mikroskopijnie gładką, lekko tłustą
powierzchnię, umożliwiającą przywarcie złota. Po wyschnięciu złoto jest polerowane
agatem, co nadaje mu charakterystyczny, nieosiągalny w inny sposób blask. Technika
ta jest historycznie zakorzeniona w starożytnym Egipcie, ale swój szczyt osiągnęła w
średniowiecznej i renesansowej Europie, zwłaszcza we Włoszech (Siena, Florencja) i
Francji (prace w Wersalu). Zweryfikowana definicja opiera się na kursach online
uznanych pozłotników z Włoch, Francji i USA oraz programach akademickich
Accademia di Belle Arti we Florencji i École Boulle w Paryżu.
I tak dalej i tym podobne. Warto.
KATALOG NAJCZĘSTSZYCH BŁĘDÓW W PROCESIE POZŁOTNICZYM
KATALOG NAJCZĘSTSZYCH BŁĘDÓW W PROCESIE POZŁOTNICZYM
Od przygotowania podłoża i zaprawy, przez kleje, pulment i złocenie,
aż po wódkę pozłotniczą i polerowanie agatem.
1. PROFIL PRODUCENTA I SPECYFIKA MARKI
Sinopia Pigments & Materials (San Francisco, Kalifornia) to renomowana amerykańska manufaktura specjalizująca się w wytwarzaniu naturalnych, tradycyjnych materiałów malarskich oraz pozłotniczych. Marka cieszy się uznaniem wśród pozłotników, konserwatorów dzieł sztuki oraz ikonopisarzy na całym świecie. Filozofia firmy opiera się na dostarczaniu rzemieślnikom gotowych półproduktów, które zachowują ścisłe parametry dawnych, historycznych receptur, gwarantując najwyższą jakość estetyczną i technologiczną.
PULMENTY KOLNER PORADNIK WARSZTATOWY
PULMENTY KOLNER PORADNIK WARSZTATOWY
Przygotowanie, przechowywanie i techniki nakładania
ze szczególnym uwzględnieniem Kolner Classic Bole
Oraz: wódka pozłotnicza i gotowe płyny pod złoto.
METODA TRZECH ROZTWORÓW O RÓŻNYM STĘŻENIU
METODA TRZECH ROZTWORÓW O RÓŻNYM STĘŻENIU
Klasyczna technika nakładania pulmentu / bolusu w progresywnie zagęszczanych warstwach
Zastosowanie dla produktów firm Kolner, Charbonnel (Lefranc & Bourgeois)
oraz innych gotowych past i suchych bolusów.
Zestawienie kluczowych źródeł historycznych i współczesnych oraz przepisanych receptur
technik złocenia wodnego i olejowego w tradycji europejskiej (włoskiej, francuskiej,
hiszpańskiej, niemieckiej i angielskiej).
Uwaga: wszystkie stężenia procentowe podano w standardzie masa/objętość (m/v), gdzie 1% m/v = 10 gsubstancji na 1000 ml rozpuszczalnika. Toksyczne komponenty historyczne (glejta ołowiowa PbO, minia Pb3O4, auripigment) zastąpiono współczesnymi, bezpiecznymi sykatywami cyrkonowo-kobaltowymi oraznietoksycznymi pigmentami tlenkowymi.
Teofil Prezbiter, Cennino Cennini i inni.
Wstęp. -
KLASYCZNA TECHNIKA POZŁOTNICTWA WODNEGO (WATER GILDING)
Mini Kompendium Materiałoznawcze, Technologiczne i Konserwatorskie
Zestawienie narzędzi i materiałów pozłotniczych
* Stanowisko i Narzędzia Płatkowe:
- Poduszka pozłotnicza (ze skóry zamszowej/irchy, z osłoną przeciwwietrzną)
- Nóż pozłotniczy (jednostronny lub dwustronny, o elastycznym brzeszczocie)
- Chwytak / Pozłotka (płaski pędzel z włosia borsuka lub wiewiórki)
- Kamienie agatu (różne kształty: „psi ząb”, płaskie, hakowate, dłutowate)
* Narzędzia do Aplikacji, Szlifowania i Rytowania:
- Pędzle szczeciniaste (okrągłe/płaskie do zapraw i pulmentu)
- Pędzel wiewiórczy / Mouilleur (do wódki pozłotniczej)
- Dłutka i pętliczki do reparażu (réparage)
- Materiały ścierne (papiery P240–P1200, skrzyp polny, tkanina lniana)
* Materiały Chemiczne i Surowce:
- Kleje organiczne (króliczy, rybi/karuk, skórny)
- Kredy (szampańska, bolońska surowa i spławiana) oraz Pulmenty (glinka armeńska)
- Szelak (bielony/odwoskowany lub Lemon) oraz Alkohol etylowy 96% / Izopropanol
- Złoto płatkowe (23.75K/24K) oraz Szlagmetal / Srebro
- Żywica Smocza Krew (Daemonorops draco) i mikstiony olejne/akrylowe
Rozdział I: Historia i charakterystyka Glinki Armeńskiej (Bolus Armeniacus)
Glinka Armeńska (bolus armeński) to naturalny minerał ilasty z grupy glinokrzemianów, bogaty w
tlenki żelaza (głównie hematyt), które nadają jej charakterystyczną czerwonawą lub brunatno-rudą
barwę.
Krótka historia i właściwości
* Pochodzenie: Wydobywana historycznie na terenach dawnej Armenii (stąd nazwa), skąd przez
Bliski Wschód i Bizancjum trafiła do średniowiecznej i renesansowej Europy. Została szczegółowo
opisana w "Il Libro dell'Arte" przez Cennino Cenniniego (XIV/XV w.).
* Rola w pozłotnictwie: Wraz z rozwojem malarstwa tablicowego i snycerstwa stała się
niezastąpioną bazą pod polerowane złoto.
* Unikalne cechy fizyczne: Glinka armeńska wyróżnia się niezwykle drobną ziarnistością,
miękkością oraz plastycznością. Po wyschnięciu tworzy podłoże o idealnym stopniu amortyzacji
— podczas dociskania agatem ulega minimalnemu odkształceniu bez pękania, tworząc elastyczną„poduszkę” umożliwiającą uzyskanie najwyższego połysku (tzw. lustra)...
I tak dalej, i tak dalej.
